UNESCO, yani United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization yani Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü dünya üzerindeki kültürel ve doğal varlıkları Dünya Mirasları Listesi (World Heritage List) ile destekliyor ve koruma altına alıyor. Bir ülkeye ait olmaktan çok insanlığın ortak mirası gözüyle bakılan ve gelecek nesillere aktarılması için çalışılan bu kültürel ve doğal varlıkları korumak için 175’ten fazla ülke bir sözleşmeye imza atmış (1972’de yapılan sözleşmeye ülkemiz 1983 yılında imza atmış). İmzalayan ülkelerce seçilen 21 ülke temsilcisinin oluşturduğu komiteler aday gösterilen varlıklar arasından seçimlerini yaparak Dünya Mirasları Listesi’nde yer alacak olanları belirliyor. Listede yer almak önemli, böylece bu varlıkları dünyanın farkında olmasına, tanımasına fırsat doğuyor. Ortak bir bilinç oluşturmak, sonrasında turizme katkıları vs. de eklersek listede olmak gerçekten önemli. Bu aynı zamanda Dünya Miras Fonu’ndan da pay alarak değerlerin korunmasına katkı sağlamak demek oluyor.
UNESCO Dünya Mirasları Listesi’ni kültürel varlıklar, doğal varlıklar ve ikisini de içeren karma dünya mirasları oluşturuyor. Ülkemizden de 2011’deki son güncellemeyle birlikte toplam 10 kültürel ve doğal varlığımız Dünya Mirasları Listesi’nde yer alıyor. Hangileri olduğuna ve ne zaman listeye alındıklarına bakarsak:
- Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kaya Evleri (1985)
- Divriği Ulu Cami ve Şifahanesi (1985)
- İstanbul’un Tarihi Alanları (1985)
- Hattuşa: Hitit Başkenti (1986)
- Nemrut Dağı (1987)
- Hierapolis-Pamukkale (1988)
- Xanthos-Letoon (1988)
- Safranbolu Kenti (1994)
- Truva Arkeolojik Sit Alanı (1998)
- Selimiye Camii ve Sosyal Kompleksi (2011)
Yurt dışı bir gezi gündemdeyse gideceğim şehirlerde listede olan bir yer var mı diye hep bakarım ben. Varsa orayı görmek isterim, gezi planıma alırım hemen. Listede yer alan ülkemizdeki varlıkların Selimiye hariç hepsini de gördüm. Listede olmayan; ama olmayı fazlasıyla hak ettiğini düşündüğüm pek çok yer de var. Bin yıllardır pek çok uygarlığın yaşadığı ve eşi benzeri olmayan sayısız kültürel eserin ve doğal güzelliklerin olduğu ülkemizden sadece 10 tanesinin listede olması biraz şaşırtıcı ve üzücü. Mesela listeye bakıp da nasıl olur da Efes Antik Kenti olmaz diye hep düşünürüm. Niye yok acaba diye şöyle bir araştırınca gördüm ki bir de geçici liste (tentative list) varmış. Bu listede 2011 itibarıyla ülkemizden 26 kültürel/doğal varlık bulunuyor. Orada olması beni kesmese de Efes de geçici listede; ama ilginçtir ki 1994’ten beri.
Geçici listeyle ilgili durum şu: Ülkeler önce listeye girmek istediği varlıkla ilgili koruma detaylarını da içeren bilgileriyle birlikte adaylıklarını UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne bildiriyor. Dünya Miras Merkezi’nin tavsiyeleriyle kapsamlı adaylık dosyaları hazırlanıyor. Dosyalar tamamlanınca komitenin onayına sunuluyor. Bu aşama oldukça uzun bir süreçmiş. Dünya Miras Merkezi’nin uygun görüşü ve ICOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi) ve/veya IUCN (Uluslararası Dünya Doğayı Koruma Birliği) uzmanların yerinde inceleme yapmasını takiben büronun ve komitenin onayıyla geçici listeden asıl listeye alınıyormuş. Mesela 2000 yılında onaylanan geçici listede yer alan Selimiye Camii ve Sosyal Kompleksi ancak 2011 yılında asıl listeye alındı. Peki, Efes niye 1994’ten beri geçici listede? (Taktım!)
Geçici liste ise şöyle:
- Ahlat Eski Yerleşimi ve Mezar Taşları (Bitlis)
- Alahan Manastırı (Mersin)
- Alanya (Antalya)
- Afrodisias Antik Kenti (Aydın)
- Bursa ve Cumalıkızık Erken Osmanlı Kentsel ve Kırsal Yerleşimleri (Bursa)
- Çatalhöyük Neolitik Kenti (Konya)
- Diyarbakır Kalesi ve Surları (Diyarbakır)
- Efes (İzmir)
- Harran ve Şanlıurfa Yerleşimleri (Şanlıurfa)
- İshakpaşa Sarayı (Ağrı)
- Karain Mağarası (Antalya)
- Konya Selçuklu Başkenti (Konya)
- Likya Uygarlığı Antik Kentleri (Antalya ve Muğla)
- Mardin Kültürel Peyzaj Alanı (Mardin)
- Perge Antik Kenti (Antalya)
- Sagalassos Antik Kenti (Burdur)
- Selçuklu Kervansarayları Denizli-Doğubayazıt Güzergâhı
- St. Nicholas Kilisesi (Antalya)
- St. Paul Kilisesi, St. Paul Kuyusu ve Çevresi (Mersin)
- Sümela Manastırı (Trabzon)
- Beyşehir, Eşrefoğlu Camii (Konya)
- St. Pierre Kilisesi (Hatay)
- Bergama (İzmir)
- Göbeklitepe Arkeolojik Alanı (Şanlıurfa)
- Güllük Dağı-Termessos Milli Parkı (Antalya)
- Kekova (Antalya)
Sizin yaşadığınız yerlerde olan veya bir gezi sırasında gördüğünüz ve mutlaka listede olmalıydı dediğiniz doğal/kültürel bir yer var mı? Listeye nereler eklenmeli?
Tüm dünyadaki Dünya Mirasları Listesi’ne buradan bakabilirsiniz. Ayrıca 2012 dünya miraslarıyla ilgili bir posterim olsun derseniz siteye üye olarak buradan kredi kartıyla 2,5 Euro ödeyerek postayla evinize getirtebilirsiniz. Sanırım noel tatili nedeniyle benimki yaklaşık bir ayda geldi. Çift yönlü posterin bir yüzünde tüm liste ve birkaç fotoğraf diğer yüzünde ise bu liste harita üzerinde birkaç kısa açıklamayla gösteriliyor. 50×78 cm. boyutundaki harita sadece İngilizce, Fransızca ve İspanyolca dillerinde.












































